Hoe kan ik onderzoek doen in bevolkingsregisters?

Het bevolkingsregister is een systeem van bevolkingsboekhouding waardoor inzicht ontstaat in de omvang en samenstelling van de bevolking van een land. De overheid houdt gegevens bij over iedere inwoner, zoals veranderingen in echtelijke status, woonadres, overlijden, geboorten enzovoort. Tot de Franse tijd, in Nederland voor 1795, kende Nederland geen centraal overzicht van de samenstelling en omvang van de bevolking. De Franse bezetter voerde in enkele landsdelen in 1796 de burgerlijke stand in. In 1811 werd deze registratie overal ingevoerd. Dat betekent dat er geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten werden opgemaakt. Hierin zit het verschil met het bevolkingsregister: de burgerlijke stand bevat akten van bepaalde momenten in iemands leven (geboorte, huwelijk, scheiding en overlijden) en het bevolkingsregister is een continu bijgehouden register van ingezetenen per woonplaats.

Per 1 januari 1850 kregen de gemeenten de wettelijke plicht om een doorlopende bevolkingsregistratie bij te houden. Dit systeem van dikke registers werd in 1917 vervangen door een los kaartsysteem. Op elke zogenaamde gezinskaart werden de leden van een gezin per huisadres vermeld. In 1938 werd het systeem van de persoonskaart ingevoerd. Deze kaart gaf een totaal inzicht in de bevolking. Met ingang van 1 oktober 1994 werd de analoge persoonskaart vervangen door de digitale persoonslijst van de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens.

De bevolkingsregisters maken deel uit van de archieven van de gemeenten en zijn dus daarin te vinden. Bij het Historisch Centrum Overijssel kunt u de bevolkingsregisters uit de jaren 1850-1917 en de gezinskaarten uit de jaren 1917-1938 raadplegen van de volgende gemeenten:

  • Dalfsen
  • Genemuiden
  • Hasselt
  • Nieuwleusen
  • Olst
  • Zwartsluis
  • Zwolle
  • Zwollerkerspel

NB Niet van alle gemeenten is de bevolkingsregistratie tot en met 1938 aanwezig, bijvoorbeeld de gemeente Dalfsen is slechts tot 1920 beschikbaar. Neem voor exacte informatie contact op met de studiezaalambtenaar.

Voor nadere informatie uit de bevolkingsregisters van de andere gemeenten in Overijssel dien je contact op te nemen met de desbetreffende gemeente, dan wel de gemeente waarin voormalige gemeenten zijn opgegaan.