Raadsherenbekers

  • Raadsherenbekers, collectie Zwolle, Historisch Centrum Overijssel
03-08-2019

Schatgraven, dat is de registratie van de museale collectie van Zwolle. Bij iedere stelling, plank en doos is het een verrassing wat je in handen krijgt. Of het nu alledaagse stukken, obscure objecten of echte topstukken betreft, de collectie zit vol prachtige verhalen.

Echte parels zijn het, de zilveren raadsherenbekers uit de zestiende en zeventiende eeuw. Oorspronkelijk opgesteld in de zogeheten stadszilverkast, die nog in het oude gedeelte van het stadhuis staat, staan de bekers nu achter slot en grendel in het depot, te wachten om opnieuw bewonderd te worden. Fascinerend zijn de 19-30 cm hoge en deels vergulde bekers, die vervaardigd werden ter herinnering aan een overleden raadsheer, namelijk zeker.

Zilveren beker van Lucas van Essen, 1558, anoniem, hoogte 22,5 cm, collectie Zwolle, Historisch Centrum OverijsselZilveren beker van Lucas van Essen, 1558, anoniem, hoogte 22,5 cm, collectie Zwolle, Historisch Centrum Overijssel

Neem bijvoorbeeld de beker van Lucas van Essen. Deze beker dateert uit 1558 en is hiermee de oudst bewaarde zilveren stadsbeker van Zwolle. Helaas is de maker van deze beker onbekend, wat ook geldt voor de bekers van Johan van Haerst (1583), Wolf van Ittersum (1586) en Arnoldus van Lawick (1605). Van de vijf andere bekers zijn de makers wel bekend.

Zilveren beker van Derck Basters, 1655, door Claes Hansen, naar een oorspronkelijk stuk uit 1585 door Jacob van Santen, hoogte 20,6 cm, collectie Zwolle, Historisch Centrum OverijsselZilveren beker van Derck Basters, 1655, door Claes Hansen, naar een oorspronkelijk stuk uit 1585 door Jacob van Santen, hoogte 20,6 cm, collectie Zwolle, Historisch Centrum Overijssel

Aan de beker van Derck Basters zit een prachtig verhaal. Die kent eigenlijk drie makers. Deze origineel zeventiende-eeuwse zilveren beker is namelijk een kopie, of beter gezegd een kopie van een kopie. De oorspronkelijke beker uit 1585 werd vervaardigd door de Zwolse zilversmid Jacob van Santen (werkzaam van voor 1555 tot 1602). Aangezien het oorspronkelijke stuk ‘verloeren was’, hermaakte Joest Jansen Moerkerken (werkzaam van 1610-1649) de beker in 1636. Nadat dit gekopieerde stuk was gestolen, hermaakte Claes Hansen (ook wel Hanselaar, werkzaam van 1643-na 1675) de beker in 1655 opnieuw.

Basters beker wordt nog specialer als je je bedenkt dat het merendeel van de raadsherenbekers al in de zeventiende eeuw werd omgesmolten. Van de 110 gemaakte Zwolse raadsherenbekers zijn er hierdoor nog maar acht exemplaren overgebleven. In 1662 werden van gesmolten bekers bijvoorbeeld kandelaars, zoutvaten en dergelijke gemaakt. Tien jaar later, in het rampjaar 1672, wachtte opnieuw een groot aantal bekers het lot van versmelting. De stad had toen geld nodig om de kosten van oorlogsvoering en bezetting te kunnen bekostigen. Zo kan het dat de beker van Derck Basters de enige bewaarde beker is van de hand van Claes Hansen, die tussen 1645 en 1661 in totaal negen raadsherenbekers vervaardigde. Fantastisch dat dit exemplaar, met de andere zeven bekers, sinds 1976 deel uitmaakt van de museale collectie!

- Michael Bremmers, team registratie collectie Zwolle