Chemische activiteit in Dalfsen

DoorHenk01op19/12/2017 - 19:11

Wie heeft er meer informatie over Jacobus Buijsman Brouwer (c.1790-1825)? 

Hij was geboren c.1790 te Dalfsen, zoon van Barent Buijsman Brouwer en Catharina Asman. Bij zijn overlijden te Dalfsen in 1825 wordt hij ‘chimist’ genoemd, als ook in de volgende advertentie in de Opregte Haarlemsche Courant, 27/10/1825: "Alzoo Jacobus Buisman Brouwer, Chemist te Dalfsen, overleden den 4 September 1825, en deze Affaire is door deszelfs Erfgenamen overgedaan aan de Heeren J. A. Boom en J. AL Schatens, die deselve te Meppel verders zullen uitoefenen, onder de Firma van Asman en Comp."

'Chemisten' waren in die tijd fabrikanten en/of handelaren in vooral chemische geneesmiddelen. Het lijkt er dus op dat er in Dalfsen in de 18e eeuw sprake was van enige chemische activiteit. Dat kan ook blijken uit het feit dat de moeder van Jacobus Buijsman Brouwer, Catharina Asman (Dalfsen 1751 - Dalfsen 1815, dochter van Harmannus Asman en Alida Hogenkamp), twee broers had, Coenraad Asman en Gerhardus Asman, die ook allebei chemist waren (in Amsterdam en Meppel). Dit zou er op kunnen wijzen dat hun vader, Harmannus Asman, ook een chemist was; deze Harmannus, geb. 1711 te Dalfsen, was de zoon van Coenraad Astman en Hillegien Lamberts Brouwer(s).

 

 

Reacties

afbeelding van Henk01

Ria, zeer bedankt voor al je antwoorden. Je beschikt over een geweldig bronnenapparaat.

Inderdaad was er ook een Coenraad Asman, zoon van Lambertus Jan Asman en Elizabeth Geertruid Mensink. Het echtpaar kreeg 3 kinderen: Lambertus en Coenraad (tweeling, geboren 1745) en Catharina (geb. 1746). Deze Coenraad werd medicinae doctor te Zwolle. Hij overleed 9/7/1782 te Zwolle (begraafboek St. Michaël- of Grotekerk, Nederduits-Gereformeerden Zwolle). De Oprechte Haerlemsche Courant van 6/5/1784 bericht dat op 11 mei verkocht zal worden de nagelaten bibliotheek, bestaande uit medisch-chirurgische boeken, "van wijlen den heer C.Asman, in leven Med.Doct. te Zwol".

Blijft nog over de vraag of de houtkoper/verkoper van bouwmaterialen Coenraad Asman dezelfde is als de Amsterdamse chimist Coenraad Asman. Het lijkt wel voor de hand te liggen, aangezien ze in dezelfde relatie lijken te staan tot Gerhardus en Gerritdiena.

afbeelding van ria van bessen

bericht 3

Volgens de erfuiting Zwolle f176 dd 23-10-1748 hertrouwt Geertruid Mensing. Ze heeft 3 kinderen Coenraad, Lambertus en Catharina en bewijst aan de kinderen tezamen 3000 gls te versterven van het ene kind op het anderen en uit te reiken als ze meerderjarig zijn of komen te trouwen. Voogden worden Hermannus Asman en Adolp Mensink

Geertruid hertr 11 november met Jan Willem van Det.

afbeelding van ria van bessen

bericht 2

In de VOT 1748 van Zwolle zit op nr 46 de wed. Asmans met kinderen onder de 10 jr. Coenradus, Lambertus en Catrina en 1 meid en 1 knecht. Wijk Diezerstraat

afbeelding van ria van bessen

Als er voogden worden gesteld over de 7 onmondige kinderen van Hermannus dan wordt er niets vermeld over een eventuele woonplaats. Voogden worden de Heren Albertus Hogenkamp, Jan Willem van Det en de Heer Pr. Hendrik Kronenberg alhier wonende te Dalfsen.

Op 3 juli 1773 zijn Jan Evers Slijp en zijn vrouw 105 gls schuldig aan de Heer Coenraad Asman en zijn erfgenamen vanwege geleverde bouwmaterialen.

In 1779 wonen zowel Hillegonde als Gerhardus in Meppel, maar over Coenraad wordt niets gezegd waar hij woont. Hij is aanwezig. In de volmacht te Meppel opgemaakt is Hillegonda Asman geass. met haar oom Albertus Hogenkamp.

Ik heb nog 2 foto's  Asman [1797 en 1798] waarvan ik wel de index heb opgeschreven maar nog niet de akte. Als ik er vandaag aan toe kom, dan zal ik kijken of in deze aktes misschien de woonplaats van Coenraad wordt genoemd.

Kan het zijn dat de andere Coenraad soms een zoon is van Hermannus zijn broer?  Lambertus Jan Asman huwt Elisabeth Geertruit Mensing van Zwolle te Dalfsen - 26 mei 1742

 

afbeelding van Henk01

Sorry, ik maakte een fout. Het waren J.A. Boom en J.Al Schatens die in 1825 onder de firmanaam 'Asman & comp.' te Meppel de zaak van Jacobus Buijsman Brouwer voortzetten. [Boom en Schatens, gerelateerd aan de familie Asman, hadden in 1823 de firma van Gerhardus Asman overgenomen toen hij de zaak liquideerde na een brand in het chemische laboratorium, waarbij de zoon van Gerhardus, Hermannus Asman (eveneens chimist), om het leven kwam.] Gerhardus was in 1725 vermoedelijk al naar Zwolle vertrokken waar hij in 1726 als 'rentenier' overlijdt. Zijn broer Coenraad overlijdt te Zwolle eveneens als 'rentenier' in 1731.

De chronologie van de levensgeschiedenis van Coenraad Asman is mij overigens nog niet helemaal duidelijk. Mogelijk waren er meerder Coenraads Asman.

In de volkstelling 1795 van Dalfsen staat: "Coenraat Asman, houtkoper en Gerritdiena Asman, 3 mensen". Dit zal wel de Coenraad en zijn zus Gerridiena zijn, die in de door jou genoemde acten genoemd worden. Maar zeker is het niet.

Want er was ook een Coenraad Asman die 22 mei 1764 bij de apotheker Dirk Timmer te Amsterdam in de leer gaat als apothekersknecht voor 3 jaar (Stadsarchief Amsterdam, Collegium Medicum, register Apothekersknechten). Dit moet dezelfde Coenraad zijn die 26/4/1768 lidmaat van de hervormde gemeente te Dalfsen wordt (Lidmatenboek hervormde gemeente Dalfsen), waarbij aangegeven staat dat hem 23/11/1768 attestatie is verleend naar Amsterdam. En inderdaad geeft het Lidmatenboek van de hervormde gemeente te Amsterdam aan dat "Coenraaat Asman, uit Dalfsen, wonende op de hoek van de Nieuwenbrug" (te A'dam dus) op 23/3/1769 tot lid van de hervormde gemeente te A'dam is aangenomen. En omdat het chemistenberoep dicht tegen dat van de apotheker aan lag, zal dit zal dezelfde persoon zijn als de 'C.Asman' die vanaf 1805 genoemd wordt in advertenties als 'chimist' te Amsterdam, samen met 'G.Asman':

Oprechte Haarlemse Courant 17/9/1805, de heeren G.Asman en Comp., chimisten op Nieuwendijk, bij de Vrouwensteeg.

OHC 5/2/1807, C. en G. Asman, chemisten op de Nieuwendijk, het 2e huis van den Dam

OHC, 20/10/1810 en 12/3/1811: C.Asman, chimist te Amsterdam, Warmoesstraat bij den Niezel, no.85

Affiches, annonces et avis divers d'Amsterdam 5/9/1812 : C. Asman, Chimist, in de Warmoesstraat no.85 te Amsterdam. 

Het lidmatenboek van de hervormde gemeente te Amsterdam vemeldt ook nog dat Gerridina Asman nov.1804 met attestatie uit Dalfsen ingeschreven wordt bij de hervormde gemeente te Amsterdam, wonende Nieuwendijk. Dat is hetzelfde adres als waar C. en G. Asman gevestigd waren (zie bovenstaande advertenties). Het kan niet anders of Gerritdina volgde haar broers Coenraad en Gerhardus naar Amsterdam.

Kortom: ik vermoed dat Coenraad Asman in 1764 (op 14-jarige leeftijd, hetgeen heel normaal is om in de leer te gaan voor apotheker) naar Amsterdam ging, waar hij als apothekersknecht leerde chemische medicijnen te maken en later met zijn broer Gerhardus Asman een chimistenbedrijf begon, eerst op de Nieuwendijk, later op de Warmoesstraat.

Die broer Gerhardus Asman (1761-1826) was vóór 1789 naar Meppel vertrokken, want als hij 29/3/1789 te IJhorst/De Wijk trouwt met de Meppelse Roelfjen Postema, staat vermeld dat hij te Meppel woont, met attestatie van Meppel. In Meppel woont hij ook in 1793-1804 volgens het Haardstedengeld Meppel 1794 en 1804, en het Lantaarngeld Meppel 1793-1797. Ik vond in het politieke tijdschrift 'De Politieke Kruyer' no.263 (1785) ook nog dat een Coenraad Asman in 1785 vermeld wordt als Sergeant onder het Excercitie Genootschap, "neef van den braven H.Hogenkamp"; het geschrift is geschreven door iemand uit Meppel. Ongetwijfeld weer dezelfde Coenraad.  

Alles wijst er dus op dat Coenraad Asman op 14-jarige leeftijd vanuit Dalfsen naar Amsterdam ging om er apotheker te worden, maar later toch weer terugging naar Dalfsen/Meppel, waar hij sergeant/houtkoper werd. Rond 1800 zal Coenraad teruggegaan zijn naar Amsterdam om daar, met Gerhardus (die vanuit Meppel kwam), een chemistenbedrijf te starten op de Nieuwendijk. Zoiets moet het geweest zijn. Maar misschien zijn er toch meerdere Coenraads Asman in het spel. 

Want er wordt bijv. ook een Coenraad Asman, afkomstig uit Zwolle, ingeschreven op de Universiteit van Groningen 18/9/1769. Deze wordt in 1784 vermeld als medicine doctor te Zwolle. Dit moet een ander zijn. 

 

 

afbeelding van ria van bessen

De lijst van 1811 is opgesteld in aug 1811 en per buurtschap wordt vermeld wie aantekening heeft gedaan, bij sommige buurtschappen staat zelfs de dag erbij en het lijkt me dus onwaarschijnlijk dat het niet zou kloppen, vermoedelijk is Jacob niet in 1810 maar in 1811 vertrokken en zit daar de fout. 

Coenraad is geboren in 1750, dan is hij wel behoorlijk oud en vitaal als hij het werk voortzette na het overlijden van Jacob in 1825.

Kan deze Coenraad van 1825 niet eerder een neef zijn, zoon van Gerhardus bijv.?

afbeelding van Henk01

Ja, het kan inderdaad vreemd zijn dat Jacobus Buijsman Brouwer maart 1810 attestatie voor Meppel is verleend, terwijl hij in de telling van 1811 nog wordt vermeld als inwonend te Dalfsen. Maar misschien is de telling van 1811 gebaseerd op een inventarisatie uit 1810? Of mogelijk was hij in 1811 nog net niet vertrokken naar Meppel.

In ieder geval is het wel waarschijnlijk dat Jacobus naar Meppel ging, waar hij vermoedelijk in de leer ging bij het chemistenbedrijf van zijn oom Gerhardus Asman te Meppel (die blijkens de advertentie in de Opregte Haarlemsche Courant vaan 27/10/1825 Jacobus' chemistenaffaire na de dood van Jacobus voortzette).

Blijkbaar ging Jacobus op gegeven moment weer terug naar Dalfsen waar hij zelf een chemisten-affaire begon. Want in de advertentie in de Opregte Haarlemsche Courant van 27/10/1825 staat duidelijk: 'chemist te Dalfsen'. 

De vraag is: wanneer ging Jacobus weer terug naar Dalfsen? De lidmatenregisters van de hervormde kerk van Dalfsen die op www.vpnd.nl staan, gaan niet verder dan 1823, maar bieden daarover geen uitsluitsel, want ik vond hem niet meer vermeld na 1810.

afbeelding van ria van bessen

bericht 5

Barent Brouwer heeft op het huis aan de Prinsenstraat naast de hyp. van 400 gls, nog 2 x een lening afgesloten met als onderpand voornoemd huis. De Heer G.H. THale Rooms Priester te Lenthe koopt het huis van Barent Brouwer en Cath. Asman bij executoriale distractie. Na voldoening van de kooppenningen ad 1.184-10- wordt transport aan hem gedaan.

In 1803 wordt Coenradus Asman nog genoemd als koper, ook Johannes en zus Gerredina kom ik nog tegen. Volgens mij is Johannes naar Zwolle vertrokken.

In 1806 en in 1810 wordt Coenraad nog genoemd als verkoper, samen met zus Gerritdina. Het huis wat hij heeft verkocht met schuur en hof is gelegen in het Kerkdorp Dalfsen Litt.A oud N,80 en N.92 voor 2325,- en gelegen in de Prinsenstraat en bij Berend de Graaf bewoond.

Een behoorlijke prijs van een huisje, dus misschien levert dit nog wat op aan chemie?

afbeelding van ria van bessen

bericht 4

Volgens f73 dd 26-09-1781 heeft Barent Buijsman Brouwer en zijn vrouw een huis gekocht gelegen in de Prinsenstraat waarvoor zij een lening van 400 gls afsluiten. Ten zuiden is gelegen de schuur van Berent Volkers en ten noorden Gerrit Kuper

Volgens f196 en v dd 3-7-1773 levert Coenraad Asman bouwmaterialen.

afbeelding van ria van bessen

bericht 3

Hillegonde is niet getrouwd met, maar een zus van Gerhardus volgens de akte uit Meppel.

Pagina's