Sommige van die gasthuizen hebben al een lange voorgeschiedenis. Zo werd het Heilig Geest- of Binnengasthuis gesticht in 1302 en het Heilig Kruis- of Buitengasthuis omstreeks 1377.
Binnengasthuis
Het Binnengasthuis was bedoeld om arme vreemdelingen en zieken tijdelijk als gast op te nemen. Zij kregen hier voor een of meer etmalen voedsel en onderdak. Naarmate de bezittingen groeiden door diverse giften en legaten, breidde het gasthuis zich langzaam uit. |
 |
Het werd een complex van vele huisjes en gebouwen, begrensd door de Diezerstraat, de Gasthuissteeg, de Vismarktsteeg en de grote A. Langzamerhand kregen ook zwakken en ouderen uit de stad een vast plaatsje in het huis. Zij aten en zaten gezamenlijk; alleen ’s nachts had ieder een afzonderlijke kamer. Voor deze gunst was men verplicht een geringe geldelijke vergoeding te betalen, vandaar de benaming ‘kostkopers’.
Buitengasthuis
Het Buitengasthuis werd gesticht voor de verzorging van melaatsen. Die werden uit angst voor besmetting op deze afgelegen plaats buiten de stad verpleegd. Bij het huis hoorde tevens een begraafplaats, waar de zieken na hun overlijden begraven werden. Tegen het einde van de middeleeuwen verdween de melaatsheid uit onze streken en werd het gasthuis, net als het Binnengasthuis, bestemd voor oude lieden die er een plaats konden kopen.
Particulieren gasthuizen
In latere eeuwen stichtten ook particulieren gasthuizen voor de huisvesting van bejaarden, zoals de Heerinkshuizen in 1783 en – bijna een eeuw later - de Daniëlla’s Stichting en de Pruimers Stichting. In de twintigste eeuw werd een aantal van deze gasthuizen met de bijbehorende hofjes vervangen door bejaardenwoningen.
Geleidelijk aan werd het beheer steeds meer geconcentreerd, totdat er nog twee stichtingen over waren: De Gasthuizen en de Daniëlla-Pruimersstichting. Beetje bij beetje kwamen de archieven van hun voorgangers naar het toenmalige Gemeentearchief. Nadat vorig jaar het laatste plukje was overgebracht, was de weg vrij voor een grondige herinventarisatie. Die is nu klaar, zodat het archief voor iedereen toegankelijk is.