Wat zou er gebeurt zijn als?

Het is een vraag die misschien vaker door de buitenwacht dan door historici zelf gesteld werd. Ook het dubbelboekje Buren? Een alternatieve geschiedenis van Nederland en Duitsland dat Von der Dunk schreef, was het gevolg van zo'n vraag van buiten. In dit geval de vraag die hem werd voorgelegd, tijdens de Boekenweek die aan de Nederlandse geschiedenis werd gewijd.

Samen met een paar andere panelleden in het Prinsenhof in Delft werd hem gevraagd: wat zou er gebeurd zijn wanneer Willem van Oranje niet zou zijn vermoord?

Von der Dunk stelde, en werkte dat in het genoemde boekje uit: dan zou Nederland mogelijk helemaal niet bestaan.  Daarin schuilt natuurlijk een aardige paradox: als de Vader des Vaderlands was blijven leven, was er nooit een Vaderland gekomen.

Dat hangt samen met de aard van de Nederlandse Republiek die als gevolg van de Opstand tegen Spanje tot stand kwam. Het hangt ook samen met de aard van het stadhouderschap. Die zouden in beide gevallen heel anders zijn geweest als niet al in 1584 de jonge Maurits zijn vader had moeten opvolgen - met verreikende conse¬quenties voor het verdere verloop van de geschiedenis, die tijdens de Waanderslezing uit de doeken gedaan wordt.

Tweede verhaal

Daartegenin schreef Von der Dunk een tweede verhaal: hoe aan de geschiedenis iets te veranderen waardoor Nederland niet zou zijn verdwenen, maar juist een stuk groter zou zijn geworden? 

Een tijdige terechtstelling van Luther zou daarvoor zeer behulpzaam zijn geweest. Dat levert een tweede aardige historische paradox op - namelijk dat een veel vroegere dood van de aartsvader van de Reformatie de omvang van het hervormde Nederland ten goede zou zijn gekomen.

Meer tijdens .. de Waanderslezing op 6 februari 2011 in Historisch Centrum Overijssel.