-door A. Gevers-
Een sticht of stift is een klooster of een gebied, waarover een abt of een bisschop als vorst wereldlijke zeggenschap had.
Stift Weerselo: ‘De kerck van het stift Weerseloo in Overyssel’, aquarel door A. Schouman 1769.
A.J. Gevers, Inventaris van de papieren Van Bevervoorden (Zwolle 1974), inv.nr. 502.
De kerk was gewijd aan de heilige Remigius. Na de hervorming in de 16e eeuw werden de kloostergoederen in bezit genomen door de Staten van Overijssel. De opbrengst werd bestemd voor het onderhoud van adellijke dames, maar deze dames hoefden niet ter plaatse te wonen. De meeste oude kloostergebouwen werden in de loop der tijd afgebroken, maar op het terrein binnen de grachten vestigden zich gewone burgers.
Afgebeeld is de oude middeleeuwse kerk, die er tegenwoordig nog staat, gezien vanuit het noorden. Waarschijnlijk is de kerk in het begin van de 19e eeuw aan de westzijde ingekort.
Ook vandaag de dag staan er nog huizen omheen, maar deze zijn meestal niet oud. Zo werden er in 1974 nog huizen gebouwd. De tekeningen van Schouman dienden daarbij als voorbeeld.
Uiterst rechts op de tekening staat de Stiftsschuur, ooit het onderkomen van paarden en koeien. De huidige Stiftsschuur is een gastvrij restaurant, waar het goed toeven is.
De stiftskerk te Weerselo met de schuur en een tweetal stiftshuizen, situatie rond 1920. Deze twee huizen werden rond 1950 afgebroken en herbouwd volgens een andere tekening van Schouman van dit complex.
(Reproductie van een foto door Schnabel SC, destijds gepubliceerd in het tijdschrift Buiten van 16 januari 1915 - HCO, Bibliotheek en collectie Sevenstern).
Aart Schouman (Dordrecht 4 maart 1710-1792, 5 juli Den Haag) was een veelzijdig kunstenaar: hij schilderde en tekende, ook in aquarel, was etser en graveur van glas (waaronder de zogenaamde ‘stippeltechniek’), decoratieschilder van klokken, c.q. wijzerplaten, behangsels en plafondstukken, wapenborden, snuifdozen en wat er maar versierd kon worden.
‘Opgestelde grafzerken in de Ned. Herv. kerk te Weerselo, O. Febr. 1913’.
Ten behoeve van het behoud van de grafzerken, die oorspronkelijk in de vloer lagen, zijn ze op een onbekend ogenblik in de 19e eeuw tegen de wand geplaatst. - HCO, fotocollectie.
Hij vervaardigde portretten, landschappen en stadsgezichten, maar was vooral thuis op het gebied van het schilderen van vogels.
Zijn landschappen en stads- en dorpsgezichten hebben vrijwel allemaal betrekking op Dordrecht en omgeving en het Westland. In het rijke Den Haag vond hij veel van zijn opdrachtgevers, bijvoorbeeld maakte hij prachtige series tekeningen van de menagerie en de plantenverzamelingen van het Stadhouderlijk Hof.
Waarschijnlijk in opdracht van de familie Van Slingelandt trok Schouman naar het verre Twente om er de bezittingen van de aanverwante familie Bentinck in beeld vast te leggen. Behalve de kerk en de stiftshuizen van Weerselo tekende hij ook het naburige Huis Hoickink of Beverfeurde. De afmetingen en de uitvoering van deze drie aquarellen komt overeen met de andere tekeningen uit de Van Slingelandt-atlas.
Foto van de doopvont in de Stiftskerk te Weerselo. Ze is gehouwen uit één brok zandsteen. Dit type werd tussen 1150 en 1275 in grote hoeveelheden gehouwen door steenhouwers uit Geldehaus en Bentheim. In Twente worden nog meerdere exemplaren aangetroffen.
Fotografische opname uit februari 1913, HCO, fotocollectie.
Er zijn tekeningen uit deze atlas zijn verwijderd, maar het is niet bekend wanneer en hoe dat gebeurd is. Toen de familie Bentinck haar bezittingen te Weerselo van de hand deed, was het mogelijk niet meer opportuun om die afbeeldingen in de collectie te houden. In ieder geval was er in de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw weinig liefde voor ‘oude’ collecties. Vaak was er sprake van een grote vraag door een nieuw publiek. Soms waren zelfs archiefbestanden niet veilig en niet alleen voor de tand des tijds, maar ook heel wat materiaal raakte op drift door ondeskundig beheer.
Een van de profiteurs van deze geest van vandalisme was François van Bevervoorde (1821-1906), die met een niet aflatende passie streed voor de opname van zijn familie in de Nederlandse Adel en, toen dat eenmaal was gelukt, de erkenning van de baronnentitel. Voor deze activiteit had hij ‘bewijsstukken’ nodig en daarom was hij altijd op zoek naar archiefstukken over zijn familie.
Foto van Jhr. François van Bevervoorden tot Oldemeule (1821-1906) ter gelegenheid van zijn 80e verjaardag. Gedurende zijn leven heeft hij zich sterk gemaakt om de geschiedenis van zijn familie uit te zoeken en erkenning te krijgen van hem – zijns inziens – toekomende titel van baron.
HCO, Familiearchief Van Bevervoorde, inv.nr. 498a.
Tijdens zijn speurtocht kwam hij in contact met veel boek- en prenthandelaren, die voor hem interessante stukken wisten aan te leveren. Ongetwijfeld zal Van Bevervoorde de tekeningen van Schouman via deze weg verworven hebben.
Zijn verzameling archiefstukken en aantekeningen werd in 1968 in bruikleen overgedragen aan het Rijksarchief in Overijssel, een van de voorlopers van het Historisch Centrum Overijssel.